+Henryk Hoser SAC
\nWarszawa<\/p>\n
STATUS EMBRIONU LUDZKIEGO
\nZebranie Biskup\u00f3w Diecezjalnych
\nCz\u0119stochowa, 25 sierpnia 2014 roku.<\/p>\n
Status embrionu w bioetyce katolickiej<\/strong><\/p>\n Pytanie o ludzki embrion znajduje si\u0119 w centrum wsp\u00f3\u0142czesnej debaty bioetycznej. Jest fragmentem, ale najwa\u017cniejszym, poszukiwa\u0144 definicji cz\u0142owieka w \u015bwiecie wieloreligijnym, wielokulturowym i \u015bwiatopogl\u0105dowym bli\u017cej nieokre\u015blonym. Cz\u0142owiek XXI wieku traci \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, kim jest<\/p>\n Pytanie \u015bci\u015blej sprecyzowane dotyczy statusu ontologicznego i etycznego embrionu, jego definicji opisowej i jego definicji aksjologicznej, czyli statusu moralnego. Zachodzi przy tym kolejna dwoisto\u015b\u0107: o ile etyka katolicka cechuje si\u0119 wyrazisto\u015bci\u0105 i pewno\u015bci\u0105 swoich definicji i okre\u015ble\u0144, etyka zw\u0142aszcza laicka unika tematu, lub ucieka w niejasne i mgliste przypuszczenia. Jak powiedzia\u0142 Hadley Arkes, ameryka\u0144ski przeciwnik aborcji, \u201ewydaje si\u0119, \u017ce niezb\u0119dne jest odbycie studi\u00f3w prawniczych, aby sta\u0107 si\u0119 niezdolnym do zrozumienia tego, co jest wystarczaj\u0105co jasne dla przeci\u0119tnych umys\u0142\u00f3w\u201d. Bo zdroworozs\u0105dkowa refleksja uznaje, \u017ce cz\u0142owiek zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia a dobiega ko\u0144ca w chwili \u015bmierci.<\/p>\n Nauczanie Magisterium na ten temat k\u0142adzie niezmiennie nacisk na argumentacj\u0119 biologiczn\u0105, obiektywn\u0105 i naukowo sprawdzaln\u0105. Konieczne jest zatem ukazanie powstania i rozwoju embrionu, jako podstawy statusu ontologicznego cz\u0142owieka w pierwszych i dalszych momentach istnienia.<\/p>\n Embrion powstaje ze zlania si\u0119 dw\u00f3ch kom\u00f3rek rodzicielskich, czyli gamet: m\u0119skiej plemnika i \u017ce\u0144skiej \u2013 kom\u00f3rki jajowej. Ten moment nazywa si\u0119 zap\u0142odnieniem, pocz\u0119ciem. Jest to w\u0142a\u015bciwie proces, kt\u00f3ry trwa od 12 do 14 godzin. Jego rezultatem jest utworzenie kom\u00f3rki – zygoty<\/strong>, zawieraj\u0105cej kod genetyczny powsta\u0142y ze zlania si\u0119 gen\u00f3w ojca z genami matki, kt\u00f3re tworz\u0105 nowy program genetyczny zwany genomem<\/strong>. Jest on genomem nowego cz\u0142owieka, r\u00f3\u017cnego od rodzic\u00f3w i niepowtarzalnego.<\/p>\n Nast\u0119pne fazy rozwoju embrionu nosz\u0105 kolejne nazwy blastomer\u00f3w, moruli i blastocysty<\/strong>. Tak ko\u0144czy si\u0119 okres rozwoju embrion\u00f3w poza macic\u0105 w parzystym przewodzie o d\u0142ugo\u015bci od 14 do 20 cm, zwanym jajowodem. Po 6-7 dniach rozwoju jajowodowego, zarodek trafia do jamy macicy, gdzie nast\u0119puje zagnie\u017cd\u017cenie, czyli implantacja<\/strong> w b\u0142onie \u015bluzowej zwanej endometrium<\/strong>.<\/p>\n Embrion preimplantacyjny<\/strong> by\u0142 przedmiotem sympozj\u00f3w i konferencji organizowanych corocznie przez Papiesk\u0105 Akademi\u0119 \u017bycia i Papiesk\u0105 Rade ds. S\u0142u\u017cby Zdrowia i Duszpasterstwa Chorych. Dlaczego ten temat jest tak wa\u017cny? Bo skupia jedne z najtrudniejszych problem\u00f3w bioetycznych. Do problem\u00f3w klasycznych nale\u017cy post\u0119powanie przy tzw. ci\u0105\u017cy pozamacicznej, kiedy to zarodek nie dociera do macicy, a ci\u0105\u017ca rozwija si\u0119 w jajowodzie, gro\u017c\u0105c \u015bmiertelnym krwotokiem.<\/p>\n Post\u0119py biotechnologii i farmakologii wprowadzi\u0142y nowe problemy. Jedne dotycz\u0105 antykoncepcji. Antykoncepcja \u015br\u00f3dmaciczna tzw. spirala nie dopuszcza do zagnie\u017cd\u017cenia zarodka, powoduj\u0105c jego \u015bmier\u0107. Antykoncepcja hormonalna dzia\u0142a podobnie i zmieniaj\u0105c fizjologi\u0119 jajowodu i endometrium r\u00f3wnie\u017c poprowadz\u0105 do \u015bmierci zarodka. S\u0105 to tzw. \u015brodki postkoitalne.<\/p>\n Ca\u0142y jednak cykl jajowodowy rozwoju zarodka jest przechwytywany przez technologi\u0119 in vitro. Od zap\u0142odnienia w laboratorium a\u017c do utworzenia zarodka w stadium blastocysty, ca\u0142y proces odbywa si\u0119 w warunkach laboratoryjnych i poza fizjologicznych. P\u0142yny ustrojowe s\u0105 zast\u0105pione przez syntetyczne pod\u0142o\u017ca, zamiast w ciemno\u015bci proces dokonuje si\u0119 w \u015bwietle, nie m\u00f3wi\u0105c o innych czynnikach, kt\u00f3rych w laboratorium brakuje, jak biologiczna interakcja z \u017cywym \u015brodowiskiem.<\/p>\n Fazy rozwoju embrionu maj\u0105 charakter poznawczo-opisowy i wr\u0119cz dydaktyczny. W istocie, zarodek rozwija si\u0119 spos\u00f3b liniowy a nie skokowy. St\u0105d biologiczne kryteria jego cz\u0142owiecze\u0144stwa uj\u0119te s\u0105 w cztery grupy stwierdze\u0144. S\u0105 to:<\/p>\n Argument przynale\u017cno\u015bci gatunkowej<\/strong>. Wyra\u017ca si\u0119 on w powiedzeniu: Quod generatur ab homine homo est. Oznacza on przynale\u017cno\u015b\u0107 biologiczn\u0105 embrionu do gatunku homo sapiens i tylko do niego.<\/p>\n Argument ci\u0105g\u0142o\u015bci rozwojowej<\/strong>. Zarodek rozwija si\u0119 od stadium zygoty wed\u0142ug w\u0142asnego programu zawartego w zapisie genetycznym. Ten zapis determinuje ci\u0105g\u0142y rozw\u00f3j ludzkiej istoty wraz ze wszystkimi cechami, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 si\u0119 ukazywa\u0142y a\u017c do \u015bmierci cz\u0142owieka. Jest to rozw\u00f3j liniowy i p\u0142ynny o sta\u0142ym statusie moralno-prawnym.<\/p>\n Argument to\u017csamo\u015bci<\/strong>. W ca\u0142ym rozwoju osobniczym od stadium embrionalnego pocz\u0105wszy, specyfika indywidualna jednostki jest zachowana. Ujawnia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ci\u0105g\u0142o\u015bci identyfikuj\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci w wieku p\u00f3\u017aniejszym, jak i w to\u017csamo\u015bci genetycznej (badanie DNA).<\/p>\n Argument potencjalno\u015bci<\/strong>. Ukazuje on potencja\u0142 rozwojowy i zawarte \u201eju\u017c w zarodku\u201d zdolno\u015bci istotowo ludzkie, kt\u00f3re ujawni\u0105 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci. Jest to uczuciowo\u015b\u0107 wy\u017csza, abstrakcyjne my\u015blenie, zdolno\u015b\u0107 do moralnego wyboru (wolna wola), religijno\u015b\u0107, tworzenie kultury, pami\u0119\u0107 historyczna itd.<\/p>\n Okres zarodkowy trwa 56 do 60 dni, czyli do ko\u0144ca 4 tygodnia istnienia zarodka. Po tym nast\u0119puje okres p\u0142odowy, ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 porodem po 38 tygodniach (wiek owulacyjny), czyli po 266 dniach, 9 i \u00bd miesi\u0119cy ksi\u0119\u017cycowych lub 8 i \u00be miesi\u0119cy kalendarzowych.<\/p>\n Wszystkie powy\u017csze argumenty s\u0105 wypracowane przez personalizm ontologiczny<\/strong>, jako wyraz realizmu poznawczego. Decyduje on o ocenie specyfiki ludzkiego embrionu.<\/p>\n Moralny status embrionu<\/strong> jest umocniony argumentami teologicznymi, opartymi na Objawieniu. Argumenty te skupiaj\u0105 si\u0119 na godno\u015bci<\/strong> cz\u0142owieka, kt\u00f3ra jest miar\u0105 jego warto\u015bci.<\/p>\n Ta godno\u015b\u0107 jest pochodn\u0105 stworzenia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry staje si\u0119 dzieckiem Boga i nawi\u0105zuje z Nim kontakt mi\u0119dzyosobowy, b\u0119d\u0105c obrazem i nios\u0105c w sobie podobie\u0144stwo do Boga. Cz\u0142owiekowi s\u0105 podporz\u0105dkowane wszystkie inne byty na ziemi. Jako byt p\u0142ciowy, m\u0119\u017cczyzna i kobieta, uczestnicz\u0105 w p\u0142odno\u015bci Boga i przekazywaniu Jego Mi\u0142o\u015bci. St\u0105d akt ma\u0142\u017ce\u0144ski daleko przekracza granice biologiczne, nabieraj\u0105c znaczenia osobowego.<\/p>\n Godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka wzrasta przez fakt wcielenia<\/strong> Syna Bo\u017cego. Uczestniczy On i istnieje w ludzkiej naturze, staje si\u0119 jednym z nas, przywraca pe\u0142ni\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa utracon\u0105 z grzechem pierworodnym i przez odkupie\u0144cz\u0105<\/strong> \u015bmier\u0107 otwiera perspektyw\u0119 wiecznego bycia z Bogiem w ciele zmartwychwsta\u0142ym. \u201dZanim ukszta\u0142towa\u0142em ci\u0119 w \u0142onie matki, zna\u0142em ci\u0119, nim przyszed\u0142e\u015b na \u015bwiat, po\u015bwi\u0119ci\u0142em ci\u0119\u201d (Jr 1,5). St\u0105d teologia katolicka przyznaje pe\u0142ny status osobowego bytu cz\u0142owiekowi od pocz\u0119cia.<\/p>\n Status embrionu jest wyczerpuj\u0105co ukazany w sukcesywnych dokumentach Magisterium<\/strong> i w jego sta\u0142ym nauczaniu. Apogeum tego nauczania zawarte jest w Encyklice Evangelium Vitae Jana Paw\u0142a II. Z tego obszernego i czasami wstrz\u0105saj\u0105cego dokumentu warto przytoczy\u0107 dwa cytaty:<\/p>\n \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 zawsze naucza\u0142, \u017ce owoc ludzkiej prokreacji od pierwszego momentu swojego istnienia ma prawo do bezwarunkowego szacunku, jaki moralnie nale\u017cy si\u0119 ludzkiej istocie w jej integralno\u015bci oraz jedno\u015bci cielesnej i duchowej\u201d (EV 60).<\/p>\n \u201ePrzerwanie ci\u0105\u017cy jest \u2013 niezale\u017cnie, w jaki spos\u00f3b zostaje dokonane \u2013 \u015bwiadomym i bezpo\u015brednim zab\u00f3jstwem istoty ludzkiej w pocz\u0105tkowym stadium jej \u017cycia, obejmuj\u0105cym okres mi\u0119dzy pocz\u0119ciem a narodzeniem\u201d (EV 58).<\/p>\n Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce powy\u017csza definicja aborcji odnosi si\u0119 do \u015bmierci dziecka w okresie prenatalnym, w\u0142\u0105czaj\u0105c ca\u0142y okres rozwoju embrionalnego cz\u0142owieka. Tymczasem obiegowe definicje funkcjonuj\u0105ce w prawie polityce i medycynie dotycz\u0105 organizmu kobiety matki, traktuj\u0105c pocz\u0119te dziecko, jako \u201eprodukt aborcji\u201d i neguj\u0105c jego cz\u0142owiecze\u0144stwo oraz prawo do \u017cycia.<\/p>\n Bioetyka laicka i liberalna<\/strong><\/p>\n Na przeciwnym biegunie znajduj\u0105 si\u0119 oponenci przyjmuj\u0105cy zupe\u0142nie inne za\u0142o\u017cenia. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w jest przekonanie, \u017ce pozycja czy ranga moralna embrionu i p\u0142odu wzrasta wraz z jego rozwojem i trwaniem ci\u0105\u017cy. Jest to pogl\u0105d bardzo rozpowszechniony. Pierwszym z nich jest kryterium neurologiczne.<\/strong><\/p>\n Obejmuje ono kilka funkcji. Pojawienie si\u0119 aktywno\u015bci m\u00f3zgu<\/strong> mia\u0142oby by\u0107 progiem cz\u0142owiecze\u0144stwa, jak \u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa oznacza jego zako\u0144czenie. T\u0119 moraln\u0105 granic\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa r\u00f3\u017cni autorzy umieszczaj\u0105 mi\u0119dzy 6 a 26 tygodniem \u017cycia p\u0142odowego. Kryterium psychologiczne odnosi si\u0119 do zacz\u0105tk\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci<\/strong>, co mia\u0142oby nast\u0105pi\u0107 mi\u0119dzy 29 a 35 tygodniem rozwoju p\u0142odowego, gdy zachodzi integracja funkcji pnia i kory m\u00f3zgowej. Z kolei kryterium patocentryczne<\/strong> wi\u0105\u017ce si\u0119 z funkcj\u0105 odczuwania b\u00f3lu, jako linii granicznej cz\u0142owiecze\u0144stwa. Kryterium animacyjne.<\/strong><\/p>\n Nie ma wi\u0119kszej warto\u015bci, ni\u017c poprzednie. Nie chodzi tu o dawne dociekania momentu animacji p\u0142odu przez dusz\u0119 rozumn\u0105, lecz o zdolno\u015b\u0107 do samoistnego ruchu. Ta zdolno\u015b\u0107 pojawia si\u0119 mi\u0119dzy 9 a 12 tygodniem \u017cycia zarodka i przez niekt\u00f3rych jest traktowany, jako pocz\u0105tek okresu p\u0142odowego.<\/p>\n Kryterium zdolno\u015bci p\u0142odu do \u017cycia poza ustrojem matki<\/strong><\/p>\n W Polsce ustala si\u0119 j\u0105 orientacyjnie w granicach 25 do 27 tygodnia. Ten aspekt by\u0142 roztrz\u0105sany w dyskusjach wok\u00f3\u0142 sprawy prof. Chazana. Ochrona prawna embrionu<\/strong><\/p>\n Ograniczaj\u0105c si\u0119 do prawodawstwa polskiego nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce ochron\u0119 prawn\u0105 cz\u0142owieka w okresie prenatalnym zapewnia Konstytucja RP. Jej artyku\u0142 38 stwierdza: \u201eRzeczpospolita Polska zapewnia ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi prawn\u0105 ochron\u0119 \u017cycia\u201d. Zapewnienie ochrony jest silniejszym zabezpieczeniem, ni\u017c proklamacja podstawowego prawa do \u017cycia, bo zobowi\u0105zuje pa\u0144stwo do aktywnej postawy w tej dziedzinie. Po\u015brednio obowi\u0105zek ochrony embrionu zawarty jest w kolejnych artyku\u0142ach Ustawy Zasadniczej Przepisy szczeg\u00f3\u0142owe znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c w konstytucyjnie ustanowionym urz\u0119dzie Rzecznika Praw Dziecka oraz w prawie karnym. W konkluzji nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dwa przedstawione stanowiska: bioetyki katolickiej (pro-life) i etyki laickoliberalnej (pro-choice) cechuje daleko posuni\u0119ta polaryzacja i praktyczn\u0105 niemo\u017cno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia kompromisu moralnego.<\/p>\n Po drugie, bioetyka katolicka w kwestii statusu embrionu jest precyzyjna i oparta na naukowych i pewnych, szeroko poj\u0119tych, kryteriach antropologicznych. Ma solidne podstawy filozoficzne i teologiczne. Natomiast bioetyka liberalna cechuje si\u0119 nieostrymi poj\u0119ciami i kryteriami, jest probabilistyczna brakuje jej solidnych podstaw intersubiektywnych i obiektywnych.<\/p>\n Po trzecie bioetyka katolicka wykazuje du\u017c\u0105 odporno\u015b\u0107 na wp\u0142ywy ideologiczne i polityczne. Przeciwnie, liberalna ze swoim koniunkturalizmem szuka w ideologii i polityce a tak\u017ce w ekonomii rynku, akceptacji i zastosowa\u0144.<\/p>\n Wreszcie, bioetyka katolicka stanowi solidne zabezpieczenie i obron\u0119 ludzkiej egzystencji w najszerszych granicach, uj\u0119tych w s\u0142owach: \u201eod pocz\u0119cia do naturalnej \u015bmierci\u201d. W ca\u0142ej debacie wa\u017cny jest g\u0142os Papie\u017ca Franciszka w Adhortacji Evangelii Gaudium, o nast\u0119puj\u0105cym brzmieniu:<\/p>\n 213. \u201eW\u015br\u00f3d tych bezbronnych, o\u00a0kt\u00f3rych Ko\u015bci\u00f3\u0142 chce si\u0119 troszczy\u0107 ze szczeg\u00f3ln\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c dzieci maj\u0105ce si\u0119 narodzi\u0107. S\u0105 one najbardziej bezbronne i\u00a0niewinne ze wszystkich, a\u00a0dzisiaj chce si\u0119 je pozbawi\u0107 ludzkiej godno\u015bci, aby robi\u0107 z\u00a0nimi to, co si\u0119 chce, pozbawiaj\u0105c je \u017cycia i\u00a0wprowadzaj\u0105c ustawodawstwo, uniemo\u017cliwiaj\u0105ce przeciwstawianie si\u0119 temu zabijaniu. Cz\u0119sto, aby lekcewa\u017c\u0105co o\u015bmieszy\u0107 podejmowan\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 obron\u0119 \u017cycia nienarodzonych, przedstawia si\u0119 jego stanowisko, jako co\u015b ideologicznego, obskuranckiego i\u00a0konserwatywnego. A\u00a0przecie\u017c obrona rodz\u0105cego si\u0119 \u017cycia jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z\u00a0obron\u0105 jakiegokolwiek prawa cz\u0142owieka.<\/p>\n Zak\u0142ada ona przekonanie, \u017ce ka\u017cda istota ludzka jest zawsze \u015bwi\u0119ta i\u00a0nienaruszalna w\u00a0jakiejkolwiek sytuacji i\u00a0w\u00a0ka\u017cdej fazie swego rozwoju. Jest ona celem samym w\u00a0sobie, a\u00a0nigdy \u015brodkiem do rozwi\u0105zania innych trudno\u015bci. Je\u015bli obalimy to .przekonanie, nie znajdziemy solidnych i\u00a0trwa\u0142ych fundament\u00f3w do obrony praw cz\u0142owieka, b\u0119d\u0105 one zawsze uzale\u017cnione od korzy\u015bci tych, kt\u00f3rzy aktualnie sprawuj\u0105 w\u0142adz\u0119. Sam rozum wystarczy, aby uzna\u0107 nienaruszaln\u0105 warto\u015b\u0107 ka\u017cdego ludzkiego \u017cycia, ale je\u015bli spojrzymy na nie w\u00a0\u015bwietle wiary, \u00abwszelki gwa\u0142t zadany osobistej godno\u015bci istoty ludzkiej wzywa o\u00a0pomst\u0119 przed obliczem Bo\u017cym i\u00a0jest obraz\u0105 Stw\u00f3rcy cz\u0142owieka\u00bb\u201d[176].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" +Henryk Hoser SAC Warszawa STATUS EMBRIONU LUDZKIEGO Zebranie Biskup\u00f3w Diecezjalnych Cz\u0119stochowa, 25 sierpnia 2014 roku. Status embrionu w bioetyce katolickiej Pytanie o ludzki embrion znajduje si\u0119 w centrum wsp\u00f3\u0142czesnej debaty bioetycznej. Jest fragmentem, ale najwa\u017cniejszym, poszukiwa\u0144 definicji cz\u0142owieka w \u015bwiecie wieloreligijnym, wielokulturowym i \u015bwiatopogl\u0105dowym bli\u017cej nieokre\u015blonym. Cz\u0142owiek XXI wieku traci \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, kim jest Pytanie \u015bci\u015blej sprecyzowane dotyczy statusu ontologicznego i etycznego embrionu, jego definicji opisowej i jego definicji aksjologicznej,…czytaj dalej »<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1783","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ogloszenia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1783"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1783\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1787,"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1783\/revisions\/1787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pamiecin.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nUznanie osobowego charakteru embrionu czy p\u0142odu ludzkiego kieruje si\u0119 albo poj\u0119ciem osobowo\u015bci normatywnej albo osobowo\u015bci deskryptywnej. Pierwsze podej\u015bcie uznaje czy przyznaje status podmiotowy cz\u0142owieka w okresie prenatalnym, drugie opisuj\u0105c dostrzega cechy ujawniaj\u0105cej si\u0119 potencjalno\u015bci typowych cech ludzkich (reaktywno\u015b\u0107, rozw\u00f3j anatomiczny, samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 itd.).
\nStanowisko bioetyki laickiej i liberalnej unika jednoznacznej definicji i okre\u015blenia moralnej warto\u015bci embrionu. Kieruje si\u0119 kryteriami rozwojowymi, kt\u00f3re op\u00f3\u017aniaj\u0105 moment przyznania cz\u0142owiekowi w okresie prenatalnym praw podmiotowych.<\/p>\n
\nWymienione kryteria, obok ich arbitralno\u015bci uznaniowej cechuj\u0105 si\u0119 bardzo szerok\u0105 selektywno\u015bci\u0105, powi\u0119kszaj\u0105c\u0105 ich w\u0105tpliw\u0105 wiarygodno\u015b\u0107.<\/p>\n
\nKryterium narodzin.<\/strong>
\nTo kryterium odsuwa jak najdalej granic\u0119 pocz\u0105tku cz\u0142owiecze\u0144stwa ludzkiego p\u0142odu. Daje ono pole do daleko id\u0105cych spekulacji natury symbolicznej, antropologicznej, psychologicznej, kulturowej, prawnej itd. Cechuje je ich s\u0142abe uzasadnienie filozoficzne i racjonalne, ale charakteryzuje je du\u017cy potencja\u0142 emocjonalny, obecny w debatach medialnych.<\/p>\n
\n\u201eMatka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczeg\u00f3lnej pomocy w\u0142adz publicznych, kt\u00f3rej zakres okre\u015bla ustawa\u201d. Art. 71 ust. 2.
\n\u201eW\u0142adze publiczne s\u0105 obowi\u0105zane do zapewnienia szczeg\u00f3lnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ci\u0119\u017carnym, osobom niepe\u0142nosprawnym i osobom w podesz\u0142ym wieku\u201d. Art. 68 ust. 3.<\/p>\n
\nPewien zakres ochrony \u017cycia i integralno\u015bci zarodk\u00f3w znajduje si\u0119 w przepisach Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Natomiast legislacja polska nie ma \u017cadnych przepis\u00f3w dotycz\u0105cych prokreacji medycznie wspomaganej, co jest eufemistyczn\u0105 nazw\u0105 zap\u0142odnienia pozaustrojowego in vitro. Kolejne projekty ustaw s\u0105 na coraz gorszym poziomie merytorycznym i etycznym.<\/p>\n